1398/02/23

آشنایی با شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی

پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی در 22 بهمن 1357 و استقرار حکومت جمهوری اسلامی، موضوع مشارکت مردم در عرصه‌های مختلف به عنوان نماد و تبلور عینی جمهوریت مورد توجه ویژه رهبر و بنیانگذار جمهوری اسلامی، حضرت امام خمینی(ره) و سایر مسئولان کشور قرار گرفت.

آشنایی با شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی

از آنجا که هر نهاد انقلابی خود را فرزند انقلاب می‌دانست در تلاش بود به هر نحو ممکن و با انجام هر نوع فداکاری، انقلاب اسلامی را حفظ کند. این تلاش در تمامی امور مشاهده می‌شود و به ویژه در امور تبلیغی، یعنی هر نهاد انقلابی تلاش می‌کرد که اهداف انقلاب را تبلیغ نماید و مردم را با انقلاب همراه و همگام نگاه دارد. این تلاش تبلیغی به شیوه‌های مختلف از جمله چاپ عکس و پوستر و کتاب گرفته تا برگزاری راهپیمایی و مراسم و صدور اعلامیه و بیانیه بود....

این احساس مسئولیت تبلیغی و اینکه همه در امور تبلیغی انقلاب شرکت داشتند، گاهی اوقات منجر به پدیده‌ای می‌شد که در اصطلاح روانشناختی«پخش مسئولیت» می نامند. یعنی وقتی همه در کاری دخالت کنند گاهی اوقات مواردی پیش می‌آید که کاری را هیچکس انجام نمی دهد به امید این که دیگری انجام خواهد داد.

گاهی اوقات هر نهادی به امید نهاد دیگر وارد عمل نمی‌شد و عملاٌ آن کار متوقف باقی می‌ماند. از سوی دیگر چون مخاطب امور تبلیغی، مردم می‌باشند اگر تشتت و ناهماهنگی و دخالت در امور یکدیگر میان نهادهای تبلیغی وجود داشته باشد موجب سلب اعتماد مردم خواهد شد و سلب اعتماد مخاطبین به منبع تبلیغی، موجب کمرنگ شدن«پیام» مورد تبلیغ خواهد گشت.

تعدد دستگاهها و مراکز تبلیغی و تنوع نقش هریک در مواجهه با چالشها و رخدادهای پیش‌روی هر انقلاب نوپا، لزوم ایجاد هماهنگی و حفظ انسجام منطقی بین این دستگاها را بیش از پیش بر همگان روشن می‌ساخت تا اینکه با تدبیر حکیمانه و به موقع امام خمینی(ره) در 12 مرداد 1359 نهادی با عنوان: شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی تشکیل گردید.

نقشی که شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی در تنویر افکار عمومی، ترغیب، تهییج و فراخوان و بسیج عمومی مردم برای حضور در صحنه‌های مختلف و هماهنگی بین کلیه نهادها و دستگاههای مربوطه در برگزاری مراسم و نکوداشت مناسبت‌ها از خود بروز داده است بر هیچ کس پوشیده نیست به گونه‌ای که مقام معظم رهبری در دیدار با مسئولان شورا و ستادهای دهه فجر سراسر کشور در سال 1369 در این‌باره فرمودند:«بی‌شک اگر ما شورای هماهنگی را نداشتیم، ناسازگاریها و اشکالات فراوانی را در ایجاد، اداره و راه‌اندازی مراسم مختلف شاهد بودیم، الحمدالله این شورا تشکیل شد و به همین دلیل هم این شورا باید بماند.»

به هر صورت شورا در طول سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون در ایجاد همبستگی تشکلها و جناحهای سیاسی در برگزاری مراسم و آیین‌های با صداقت و ایجاد تمهیدات لازم برای حضور مستمر در پاسداری از دستاوردهای انقلاب و ارزشهای آن و نیز اعلام مواضع نظام جمهوری اسلامی نسبت به سیاستهای استکبار جهانی نقش برجسته‌ای را ایفا کرده است.

شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی براساس مصوبه مجلس محترم شورای اسلامی در فهرست نهادهای عمومی غیردولتی قرار گرفته و برای تقویت بیشتر فعالیتها، برابر بخشنامه ریاست جمهوری، مسئولیت برنامه‌ریزی، هماهنگی، سیاستگذاری، نظارت و اجرای مراسم رسمی و مناسبتهای عمومی نظام جمهوری اسلامی را عهده‌دار می‌باشد.

شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی برای انسجام وظایف خود اقدام به تشکیل ستادهای مختلف با حضور نهادها، سازمانها و تشکل‌های مرتبط با آن کرده است که از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

الف) ستاد برگزاری مراسم دهه فجر

این ستاد در برگزاری بزرگترین جشن انقلاب یعنی جشن‌های سراسری 12 تا 22 بهمن‌ماه با یاد ورود پیروزمندانه حضرت امام خمینی(ره) به کشور و پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی، برنامه‌های متنوع و مفصل حماسی و فرهنگی را سازماندهی و هماهنگ می‌کند که راهپیمایی عظیم و پرشور 22 بهمن یکی از آنهاست.

ب) ستاد برگزاری مراسم شهدای هفتم تیر

این ستاد هرساله مقارن با سالگرد شهادت مظلومانه آیت‌ا... دکتر بهشتی و 72 تن از همراهان و همدلان آن عزیز، برنامه‌ها و مراسم مختلفی را در سراسر کشور و همچنین در محل قتلگاه شهیدان در سرچشمه تهران سازماندهی و برگزار می‌کند.

ج) ستاد برگزاری مراسم زن و روز مادر

در 20 جمادی‌الثانی هر سال که مقارن با میلاد دو گوهر گرانبهای جهان اسلامی یعنی ام‌الائمه حضرت فاطمه زهرا(س) و خلاصه خوبی ها امام خمینی(ره) است، این ستاد با هدایت و هماهنگی شورا مراسم گوناگونی را در نکوداشت این ایام در سراسر کشور برگزار می‌کند.

د) ستاد برگزرای مراسم سیزده‌آبان

این ستاد به منظور زنده نگاه داشتن خاطره حوادث تاریخی سیزدهم آبان، یعنی تبعید حضرت امام(ره) به ترکیه (1342)، کشتار دانش‌آموزان توسط رژیم شاه(1356)، تسخیر لانه جاسوسی آمریکا(1358) و سرانجام روز ملی مبارزه با استکبار جهانی برنامه‌های مختلفی را در سراسر کشور برگزار می‌نماید.

هـ) ستاد برگزاری مراسم روز جهانی قدس

با توجه به تأکید که همه مسئولان و مردم در برگزاری با عظمت مراسم روز جهانی قدس به عنوان یادگاری از اندیشه‌های حضرت امام(ره) دارند این ستاد در تدارک مراسم راهپیمایی روز جهانی قدس نهایت اهتمام خویش را برای ایجاد هماهنگی میان نهادها و سازمانها صرف می‌کند.

اهداف و وظایف شورا

 الف)  برنامه‌ریزی، سازماندهی، هدایت و هماهنگی در اجرای مراسم رسمی و عمومی کشور و نیز  مراسم ضروری و فوریتی.

ب)  اعلان مواضع در موقعیت‌ها و شرایط خاص سیاسی، اجتماعی با هماهنگی مراجع ذی‌ربط

ج)  ایجاد ستادها و تشکل‌های مورد نیاز برای برگزاری مراسم رسمی و عمومی کشور با استفاده از  امکانات و نیروی انسانی دستگاه‌های دولتی و مردمی.

د)  ایجاد زمینه مناسب به منظور حضور گسترده کلیه اقشار مردم در راهپیمائی‌ها، تظاهرات و مراسم مختلف

ه‍)  اشاعه فرهنگ اسلامی و انقلاب اسلامی به منظور پایداری آن در بین اقشار جامعه

 فعالیت‌های عمده شورا

 فعالیت‌های عمده شورا با توجه به وظایف محوله و اهداف آن که همانا زنده نگاه داشتن ایام‌ا... مرتبط با انقلاب اسلامی مردم مسلمان ایران است به 3 بخش مهم و اساسی تقسیم می‌گردد.

1 ـ  ایجاد ستادهای مختلف در چارچوب وظایف با حضور نهادها و تشکل‌های مرتبط:

·                ستاد برگزاری مراسم شهدای هفتم تیر

·                ستاد برگزاری مراسم هفته زن و روز مادر

·                ستاد برگزاری مراسم ارتحال حضرت امام خمینی(ره) (چهاردهم خرداد)

·                ستاد برگزاری مراسم هفته دولت

·                ستاد برگزاری مراسم سیزده آبان

·                ستاد قدس و انتفاضه

·                ستاد مرکزی برگزاری مراسم دهه فجر انقلاب اسلامی

*  شورا همچنین در برخی مراسم و مناسبت‌هایی که سراسری نیستند و در استان‌های خاصی برگزار می‌گردد(مانند شهادت شهیدان محراب) مشارکت و همکاری دارد. مراسم و رخدادهای موردی و پیش‌بینی نشده‌ای هم هستند که هماهنگی و سازماندهی آنها از جمله مأموریت‌های شورا است؛ مانند برگزاری مراسم راهپیمایی روز همبستگی ملی با مظلومین، راهپیمایی 23 تیر 78 در دفاع از ارکان نظام، تظاهرات محکومیت اهانت به مقدسات، راه‌پیمایی حمایت از مردم فلسطین، راهپیمایی حمایت از فرهنگ حجاب و عفاف و دیگر مراسم و برنامه هایی که به صورت غیر مترقبه اجرا می شود.

2 ـ  برپایی مراسم در مناسبت‌های مختلف که برنامه‌ریزی، هماهنگی و اجرای آنها بر عهده شورا است:

·                دوازدهم فروردین(سالروز استقرار نظام جمهوری اسلامی ایران)

·                پانزدهم خرداد(سالروز قیام مردم مسلمان ایران)

·                هفتم تیر(سالروز شهادت آیت الله دکتر بهشتی و 72تن از یاران باوفایش)

·                هشتم شهریور(سالروز شهادت دو یار صدیق انقلاب اسلامی، شهیدان رجایی و باهنر)

·                هفدهم شهریور (به شهادت رساندن مردم مسلمان و مظلوم به دست رژیم ستم‌شاهی در سال 56)

·                نهم دی(روز ملی بصیرت و میثاق امت با ولایت)

 3 ـ  مشارکت فعال در ستادهای ویژه‌ای که به مناسبت‌های گوناگون در کشور تشکیل می‌گردد:

·                ستاد برگزاری مراسم سوم خرداد، سالروز آزادسازی خرمشهر

·                ستاد برگزاری مراسم هفته دفاع مقدس

·                ستاد برگزاری مراسم هفته بسیج

·                ستاد برگزاری مراسم مناسبتهای مذهبی(نیمه شعبان، عاشورا، ...)

شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی از بدو تأسیس تا کنون دوره های مختلف ساختاری و تشکیلاتی را گذرانده که به اختصار عبارتند از:

ـ دورة تأسیس و تکوین (12 مرداد 1359 ـ 30 خرداد ماه 1360)

بعد از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی که با شرکت و حضور گسترده اقشار وسیع مردم در 22بهمن 1357 به ثمر رسیده بود و در حالی که خواست اساسی آحاد ملت مسلمان و مبارز ایران به رهبری حضرت امام خمینی(ره) و روحانیت متعهد و مبارز, استقرار حکومت اسلامی بر پایه «فقاهت و عدالت» بود جریان محافظه‌کاری ابتدا در چارچوب دولت موقت و سپس با نفوذ در شورای انقلاب و از طریق ریاست جمهوری بنی‌صدر در 5 بهمن 1358 تا عزل بنی صدر و فرار وی در 30 خرداد 1360 ، کوشش فراوان نمود تا ثمره انقلاب اسلامی را به سود خود مصادره کرده و نهضت اسلامی و مردمی ملت ایران را به سوی اهداف غلط خود و معطوف به غرب به انحراف بکشاند. اما این توطئه شوم به رهبری و هدایت حکیمانه امام خمینی(ره) عقیم ماند.

با تشکیل دولت شهیدرجایی نیروهای انقلابی و حزب‌الله از موضع ضعف بیرون آمده و در رأس قدرت قرار گرفتند, اکثریت قاطع نمایندگان مجلس شورای اسلامی, اعضای شورای عالی قضایی و هیأت دولت که سه رکن اصلی قوای سه‌گانه کشور را تشکیل می‌دادند, ‌اینک در کنترل نیروهای حزب‌الله بودند, دشمنان علی‌رغم کنترل مقام ریاست جمهوری در مقام اقلیت و مخالفان عمل می‌کردند. مقاماتی که در اختیار داشتند عبارت بود از اقلیت‌ مجلس شورای اسلامی, مدیریت بانک مرکزی و صدا و سیما و مهمتر از همه ریاست جمهوری و فرماندهی کل قوای مسلح که در اختیار بنی‌صدر قرارداشت در این شرایط که این طیف از کسب اکثریت کرسی‌های مجلس و وزارت خانه‌ها نا امید شدند برنامه هجمه تبلیغاتی خود را برای به زانو در آوردن دولت مکتبی شهید رجایی و استیصال حزب‌الله که از پایگاه گسترده در میان مردم و روحانیت برخوردار  بود, به اجرا در آورد. اول آنکه همه نیروهای مخالف اعم از لیبرالها و محافظه‌کاران و چپ‌گرایان و بویژه سازمان مجاهدین خلق با یکدیگر به تفاهم تاکتیکی رسیده و زیر چتر حمایت بنی‌صدر و در دفتر هماهنگی مردمی رئیس جمهوری تجمع کرده و شروع به فعالیت تبلیغاتی و جوسازی و اخلال نمودند و با سوء استفاده از جو آزادی حاکم بر جامعه انقلابی و با سوء استفاده از امکانات تبلیغاتی به ویژه روزنامه‌ها, صدا و سیما محیطی پر تشنج و نا آرام ایجاد کردند.

با وجود چنین فضای پرالتهاب و مخاطره آفرینی، نیروهای حزب‌الله به رهبری روحانیت متعهد و مبارز برای مقابله با شانتاژهای تبلیغاتی و توطئه‌های استکباری آمریکا در داخل,‌ به صورت منسجم گردهم آمده و نخستین کوشش‌ها و مجاهدتهای خود را برای ایجاد تشکیلاتی که امور تبلیغی و فرهنگی کشور را به نحو مطلوب و درخور انقلاب اسلامی و مطابق اهداف حکومت اسلامی سازمان و سامان دهد, آغاز نمودند.

در ایامی که مشکلات و معضلات عدیده‌ای از سوی بنی‌صدر و جریان محافظه کار, التقاطی و ضد انقلاب, نظام جمهوری اسلامی را تهدید می‌کرد, دو مرکز مهم, مدرسه عالی شهید مطهری (ره) در تهران و دفتر تبلیغات اسلامی در قم به عنوان پایگاههای تبیین، ترویج و تبلیغ نظام و انقلاب اسلامی و با هدف انجام فعالیتهای فرهنگی و تبلیغی مورد توجه نیروهای حزب الله قرارگرفته و اقدامات گسترده‌ای از این دو مرکز آغاز شد. همزمان در حوزه مسایل سیاسی نیز با تشکیل حزب جمهوری اسلامی وظیفه کادرسازی و تحلیل مبانی سیاسی انقلاب آغاز شد.

مجموعه‌ای از افراد برجسته فرهنگی سیاسی انقلاب اسلامی شامل آقایان شهید بهشتی، امامی کاشانی، جنتی، شهید حقانی، شهید شیرازی، مرحوم مهدوی کنی، موحدی کرمانی، عبایی خراسانی، موسوی تبریزی، شهید باهنر، شرعی، معادیخواه، فلسفی، حعفری گیلانی و... تلاش خود را با برپایی جلسات مختلف در آن دو مرکز فرهنگی، مدرسه عالی شهید مطهری (ره) و دفتر تبلیغات اسلامی قم به همراه حزب جمهوری اسلامی در جهت هماهنگی لازم در امر تبلیغ آغاز نمود. در این جمع نقش شهید حقانی چه در مجلس وقت به عنوان نماینده مردم بندرعباس، و چه خارج از جایگاه مجلس شورای اسلامی در صحنه‌های نبرد در کنار شهید چمران در زمینه تبلیغات و امور فرهنگی بارزتر و فعال‌تر جلوه داشت.

هسته اولیه تشکیل شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی از سوی مجموعه شورای عالی تبلیغات اسلامی که پیش‌تر به صلاحدید حضرت امام (ره) برای ساماندهی به نظام فرهنگی تبلیغی نظام ایجاد شده بود شکل گرفت. در واقع شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی در کنار سازمان تبلیغات اسلامی که بعداً تأسیس یافت دو بازوی اجرایی شورای عالی تبلیغات اسلامی به شمار می‌رفت. به هر روی شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی که قبل از نامیده شدن به این عنوان به نام دفتر هماهنگی تبلیغات اسلامی فعالیت می‌کرد، بنابه این ملاحظه که دفتری از سوی بنی‌صدر جهت هماهنگی فعالیتهای جریان منحرف و التقاطی تشکیل شده بود، از دفتر به شورا تغییر نام یافت و توافق اعضاء، شهید حقانی به عنوان نخستین دبیر شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی برگزیده شد.

شورا از همان سال نخست تأسیس  در 12 مرداد 1359 به بعد، در واقع، نبض برگزاری مراسم سراسری مربوط به نظام و انقلاب را برعهده می‌گیرد و عملاُ در مسیر هماهنگی در برگزاری مراسم عمومی نظام ادامه راه می‌دهد.

در سال نخست تأسیس، جلسات شورای هماهنگی در مدرسه عالی شهید مطهری تشکیل و مبنای کار آن برنامه‌ریزی به منظور مقابله جدی با اقدامات مخالفین خط حضرت امام (ره) و در دست گرفتن مراسم عمومی نظام بود. این مهم سبب شد برنامه گروههای ضدانقلاب و وابسته به رهبری بنی‌صدر در تهدید نظام و انقلاب اسلامی از طریق سخنرانیها و تجمعات خود، عقیم مانده و نهایتاً به عزل وی ختم شود.

در تشکیل شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، طبق اساسنامه‌ای که برای آن تدوین شده بود، نمایندگانی از نهادهای فرهنگی و تبلیغی کشور مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، جهاد کشاورزی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی، سازمان صدا و سیما، بنیاد شهید انقلاب اسلامی، حزب جمهوری اسلامی و جامعه روحانیت مبارز عضویت و حضور یافتند. پذیرش چنین طیف وسیعی از تشکل‌ها و نهادها و سازمانهای انقلابی در شورا، حاکی از این فکر و اندیشه متعالی در ذهن بنیانگذاران آن بود که اولاً ماهیت و سرشت نهاد شورایی متضمن پرهیز از تک‌نگری و پذیرش طیف دیدگاهها و نظرات مختلف است. ثانیاً کار عظیم برگزاری مراسم و هماهنگی تبلیغی و فرهنگی نظام متعلق به کل آحاد جامعه است فلذا بایستی عمده تشکل‌ها و نهادهای جامعه که صبغه فرهنگی تبلیغی دارند، در آن حضور یابند و بر تصمیمات و اقدامات آن اثرگذار باشند.

یکی از جلوه‌های ویژه عملکرد شورا، در دوره تأسیس و تکوین خود، برگزاری مراسم دهه فجر در سال 1359 بود.در این سال که اولین سال تأسیس شورا بود، اولین ستاد در شورا به عنوان ستاد برگزاری مراسم انقلاب شکل گرفت که بعداً  در 1360 به ستاد دهه فجر انقلاب اسلامی تغییر نام یافت. این اقدام شورا از آن روی بارز و شایان توجه است که هنوز دو سال از حیات انقلاب نوپای اسلامی نگذشته که مسئولان نظام از طریق این شورا (که دبیری آن را شهید حقانی تا تیرماه 1360 عهده دار بود) به امر مهم و مغفول مانده صدور فرهنگی انقلاب اسلامی و ابلاغ پیام و ارزش‌های والای آن، اهتمام ورزیده و برای این مهم برنامه‌ریزی کرده و هیأتهایی متشکل از نمایندگان فهیم و آگاه به مسایل و ارزش‌های بنیادین انقلاب اسلامی به خارج از کشور اعزام می‌دارند.

 این اقدام شورا موجب شد تا حدوداً 30 هیأت از شخصیت‌های بزرگ و مسئولان عالی رتبه نظام به خارج از کشور عزیمت کنند. در میان این اشخاص برجسته، کسانی چون حضرت آیت الله خامنه‌ای، آیت الله جنتی، شهید حقانی و شهید هاشمی‌نژاد حضور داشتند. قبل از عزیمت این هیأتها، حضرت امام (ره) فرمودند که «این کار ای کاش پیش‌تر انجام می‌گرفت» و آنحضرت سخت مشوق شورای هماهنگی در انجام رسالت تبلیغ در امور فرهنگی اسلامی بودند.

تشکیل حزب جمهوری اسلامی با محوریت شهید مظلوم دکتر بهشتی و نقش بارز حزب در طی دوره تکوین و تأسیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی قابل توجه بسیار است؛ با درایت و دوراندیشی شهید بهشتی که همواره به کار جمعی اعتقاد کامل داشتند، حزب جمهوری اسلامی تنها به عنوان عضوی از مجموع اعضای شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی درنظر گرفته شد و این مسأله آن پندار شایع شده از سوی دشمنان انقلاب اسلامی، مبنی بر انحصار طلبی شهید بهشتی را به کلی مردود می‌نماید.

 

ـ دورة استقرار(از تیرماه 1360-1365 ):

به نظر اکثر مسؤولان نظام، چنانچه شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی شکل نمی‌گرفت با توجه به اثرگذاری شگرف حضور توده‌های مردمی در راهپیمایی‌ها در جهت تحکیم پایه‌های نظام نوپای اسلامی و مقابله مستمر با عزم جدی دشمنان ملت و انقلاب در داخل و خارج این پتانسیل نیرومند مردمی به نفع اهداف و ارزشهای نظام، بکار گرفته نمی‌شد و در آن صورت طیف‌های مختلف ضدانقلاب با انحراف افکار عمومی، توانمندی حرکتهای مردمی را عقیم ساخته و یا در حد امکان به خدمت منافع حزبی خود در‌می‌آورند. بدین‌سان انقلاب اسلامی و نظام برآمده از آن در همان سالهای نخست دچار چالش اساسی می‌شد.  همزمانی پیروزی انقلاب با توطئه های دشمنان داخلی، نظیر غائله بنی صدر، فاجعه 7 تیر و 8 شهریور و جنگ‌های مسلحانه سازمان مجاهدین خلق، منافقین، و ترورهای خیابانی عناصر انقلاب، فعالیت سازمان نیمه مخفی حزب توده و نهایتاً جریان انحرافی سیدمهدی هاشمی، و از همه سهمگین‌تر تهاجم همه جانبه نظامی عراق با حمایت هر دو بلوک شرق و غرب به میهن اسلامی، شرایط ویژه و بسیار بحرانی برای کشور به وجود آورده بود، که نقش شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی را در تنویر افکار عمومی، ابهام‌زدایی از بحرانها و مسایل سیاسی کشور، بسیج آحاد مردم در دفاع از انقلاب و حفظ وحدت و یکپارچگی جامعه در برابر این همه دسیسه، بیش از پیش برجسته‌تر و خطیرتر می‌ساخت. در واقع این نهاد فرهنگی و تبلیغی، طی این دوره، به صورت ستاد عملیاتی و فرماندهی نیروهای حزب‌الله درآمده بود تا تحت لوای فرماندهی و رهبری حکیمانه حضرت امام علیه آتش خصم در جبهه درون و برون کشور به احسن وجه دشمن را به استیصال درآورند.

در زمان دفاع مقدس و در زمانی که حساس‌ترین شرایط در کشور حاکم شده بود و وضع بسیار دشواری در جبهه‌های جنگ پیش آمده بود و این سختی‌ها موجب احساس برخی دلسردی‌ها و ناامید‌ی‌ها می‌گردید، به یکباره تصمیم شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی در موارد مختلف با به صحنه کشاندن مردم و اعلام راهپیمایی می‌توانست روحیه مضاعفی به رزمندگان اسلامی بدهد و مردم پشت صحنه را برای حضور در جبهه‌های نبرد مهیا سازد. بالطبع این جنبه مثبت عملکرد شورا که همواره در شعار و عمل، محور وحدت و همدلی را به دور از پرداختن به گرایش‌های سلیقه‌ای و جناحی مطمع نظر داشت، در پیش بردن اهداف شورا و انجام وظایف کیفی و در خور شأن نظام و مصالح کشور بسیار حائز اهمیت بود. لب کلام شورا نقشی استراتژیک برای نظام اسلامی در این دوره ایفا نمود.

در سال 1360 پس از از شهادت مرحوم حقانی در فاجعه جانگداز انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی، مرحوم شهید رجایی که با شورا و مسایل آن آشنا بودند و در قضایای مختلف در کنار شهید حقانی حضور داشتند پیشنهاد دادند که شخصی که به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزیده می‌شود سمت دبیری شورا را هم عهده‌دار باشد، تا از این طریق این شخص بتواند از تمام ظرفیت‌های اجرایی و تبلیغی کل کشور به نحو مطلوب بهره‌برداری بنماید. این پیشنهاد از سوی شورای عالی تبلیغات اسلامی پذیرفته شده و بدین ترتیب آقای معادیخواه، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی وقت به عنوان دبیر شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی پس از شهید حقانی عهده‌دار این سمت شدند. مدتی بعد براساس مباحثی که در شورای عالی تبلیغات اسلامی در خصوص شرایط انتخاب دبیری شورای هماهنگی پیش آمد، مقرر شد شخص دبیر شورای هماهنگی، عضو شورای عالی تبلیغات اسلامی هم باشد به همین منظور آقای موسوی تبریزی به این سمت منصوب شدند. آقای موسوی تبریزی در جرگه فعالان دفتر تبلیغات اسلامی قم چون شهید حقانی، جعفری گیلانی، ری‌شهری و ..... قرار داشتند، و همزمان سمت دادستانی انقلاب اسلامی را به عهده گرفته بودند، کثرت مشغله موجب شد از سمت دبیری شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استعفا دهد و پس از ایشان آیت‌الله جنتی به عنوان دبیر شورا معرفی و منصوب شدند و از آن پس تاکنون این مسؤولیت به عهده ایشان است.

همانطور که یادآور شدیم در این میان، بنا به ضرورت و اقتضای اوضاع و احوال سیاسی، فرهنگی کشور،حجم فعالیتهای شورا به نحو چشمگیری افزایش می‌یابد. شورا در خصوص طیف وسیعی از موضوعات، مسایل، مناسبت‌ها و قضایا اعم از ملی، مذهبی، انقلابی و مربوط به دفاع مقدس وارد حیطه عمل شده و به نقش نه فقط هماهنگی امور که نقش اجرای مراسم‌ها، راهپیمایی‌ها اهتمام جدی می‌ورزد، به نحوی که حتی شورا برای اعیاد مذهبی، مراسم تاسوعا و عاشورا، اربعین حسینی و 28 صفر برنامه‌ریزی کرده و برنامه‌های مختلفی را به اجرا در‌می‌آورد.

 ـ دورةتثبیت (1365 – 1367 ):

این دوره با شکل‌گیری و توسعه کمی و کیفی نهادهای انقلاب اسلامی از سال 1365 آغازمی‌شود و شاخصه اصلی فعالیت شورا در این دوره کاهش حجم تصدی‌گری در امور اجرایی و پررنگ شدن وظیفه شورا در برقراری هماهنگی و وحدت روش در امور فرهنگی، تبلیغی نظام است. که این تحول کیفی عملکرد شورا ناشی از دو مسأله محوری می‌باشد: 1) متابعت شورا از توصیة حضرت امام خمینی(ره) مبنی بر کاهش حجم مراسم‌ها  2) نهادها و دستگاههای فرهنگی، انقلابی کشور در دوره قبل، یا هنوز پانگرفته بود و یا از تجربه کافی اجرایی در مدیریت مناسبت‌ها و مراسم‌ها برخوردار نبودند تا این زمان خود به تدریج، پا به عرصه عمل نهادند و متولی و عهده‌دار نقش‌هایی شدند که پیش‌تر شورا ناگزیر در خلاء پیش آمده آنها را تصدی کند. نهادهایی چون بنیاد شهید انقلاب اسلامی، بنیاد پانزده خرداد، بنیاد جانبازان و مستضعفان، سازمان تبلیغات اسلامی، دفتر تبلیغات اسلامی، سازمان عقیدتی سیاسی نیروهای مسلح، مجمع جهانی اهل بیت علیهم السلام،‌ دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیه، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، جهاد دانشگاهی و..... همگی تا این دوره به حدی از تجربه و توانمندی رسیده بودند که خود به استقلال بتوانند حوزه‌ای از امور فرهنگی و تبلیغی نظام اسلامی را چه در داخل و چه در برون مرزهای میهن اسلامی تصدی کرده و امور مربوطه را به انجام برسانند. بدیهی است مورد اخیر تناقض‌نمایی دارد؛ مبنی بر اینکه اکثر آن نهادها قبل از شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی شکل گرفته بودند و علی‌القاعده باید نسبت به شورا مجرب‌تر باشند. حل این تناقض به این است که اصولا ساختار شورا در ابتدا به گونه‌ای بود که امکانات فکری مسئولین، مدیران و کارشناسان اکثر نهادها خود به خود در شورا عرصه بروز می‌یافت. به بیان دیگر شورا، محل و مکان مناسبی برای ابراز قابلیت‌های نهادهای مختلف در عرصه امور فرهنگی تشخیص داده می‌شد و این امر آنقدر طبیعی به انجام می‌رسید که در زمان خود به عنوان یک پدیده‌ قهری تلقی می‌شد. ولی بطور طبیعی وقتی نهادها گسترده و کارآزموده‌تر می‌ِشدند، خود به خود اموری را که در توانایی خود تشخیص می‌دادند، با جدیت و به طور مستقل تعقیب می‌کردند و به این نحو آرام آرام تصدی‌گری شورا کاهش می‌یافت.

این تحول مهم طبعاً از دایره تصدی‌گری شورا کاسته و ضرورت فعال‌سازی نقش هماهنگی در امور فرهنگی و تبلیغی را گوشزد می‌نمود. بر وفق چنین منطقی است که عملکرد شورا به سمت و سوی هماهنگی و ایجاد وحدت روش در امور فرهنگی تبلیغی متحول می‌شود. وانگهی فضای سیاسی حاکم بر کشور طی این دوره، در مقاسیه با دوره پیش بویژه در سطح داخلی از التهاب و تنش کمتری برخوردار است. به برکت رهبری حکیمانه و شجاعانه امام راحل (ره) خیل هجمه ها و دسایس داخلی که پیشتر یاد آور شدیم، تا سال 1365 خنثی و دفع گردیده و تمام قوا و نیروهای کشور در عرصه جبهه‌ها و در عقبه آن معطوف به مقابله با تهاجم خصم بعثی عراق است. شاید بر این اساس است که امام به کاهش حجم مراسم‌ها توصیه داشته و عملکرد شورا را معطوف به هماهنگی امور می‌نماید.

در این دوره اولویت کاری شورا تبلیغ در حوزه دفاع مقدس، ترویج فرهنگ شهادت و رشادت؛ ارتقای روحیه رزمندگان اسلام در جهت جمع‌آوری و بسیج هرچه بیشتر امکانات مادی و انسانی برای تقویت نبرد علیه دشمن است. به واقع بیشترین نقش سازماندهی و فراخوان مردم به سمت جبهه‌های نبرد را بعد از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بسیج و مسؤولان نظام، شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی به عهده داشت.

در این دوره شورا مراسم پرشکوه دهمین سالگرد جشن انقلاب را در 1367 برگزار نمود و انجام این مهم با وجود فضای ملتهب ناشی از جنگ شهرها و بمباران مناطق غیر نظامی از سوی دشمن، در کارنامه شورا قابل توجه است.

ـ دوره ثبات و سازماندهی (اواخر سال 1367 ـ تاکنون)

سال 1367 و به ویژه آغاز 1368 نقطه عطفی در تاریخچه عملکرد شورا می‌تواند تلقی شود. چه اینکه در این فاصله زمانی از هنگام پذیرش قطعنامه 598 در مرداد ماه 1367 تا رحلت جانسوز حضرت امام خمینی(ره)  در 14 خردا 1368 فضای سیاسی، اجتماعی کشور به از سر گذراندن دو رویداد بسیار مهم و تعیین کننده، سمت وسوی دیگری یافت. رحلت امام(ره) در شرایطی رخ داد که همه تصمیمات بنیادینی که می‌توانست بعد از ایشان و برای جانشینان، مشکل آفرین باشد و آنها را به بن‌بست بکشاند، اخذ شده بود. پذیزش قطعنامه 598 شورای امنیت، برکناری آیت‌الله منتظری و صدور فرمان بازنگری در قانون اساسی از آن جمله بود. این مشکل گشایی‌ها بدست آن رهبر فرزانه و حکیم راه را برای تداوم نظام در بستر صحیح خود همواره ساخت. از سوی دیگر امام خمینی (ره) با اقدامات، پیام‌ها و وصیت‌نامه سیاسی الهی خود به اندازه‌ای سنت و رویه و دستورالعمل برای پیروان خود باقی گذارد که بتوان با تکیه بر آنها ره اصیل و راستین او را تمیز داده و انتخاب کرد.

بهر روی نظام اسلامی به رهبری خلف صالح امام خمینی (ره) حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دوره پسین اتمام جنگ تحمیلی عراق علیه ایران با اولویت‌های دیگری روبرو بود که با گذشته تفاوت اساسی داشت. نخست مسأله بازسازی ویرانه‌های جنگ در عرصه‌های مختلف شکل جدی به خود گرفته بود .

شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی با رویکرد به اینکه عملکرد دهساله خود را ارزیابی و تحلیل نماید، متناسب با روحیات نسل جوان و اقشار مختلف مردم موضوعات مختلفی را برای بررسی دقیق و کارشناسانه به کمیسیون طرح و برنامه‌ سپرد. همزمان با این تحولات و تغییرات موضوع نهادینه شدن شورا و فعالیت‌های آن و اینکه از یک جایگاه قانونی برخوردار باشد به صورت جدید مطرح شد و با پیگیری کمیسیون طرح و برنامه و سایر اجزاء شورا و دبیر آن، مجلس شورای اسلامی این نهاد را در ردیف «نهادهای عمومی غیردولتی» قرار داد.

طی دوره ‌حاضر مسأله جایگاه شورا در میان سایر اجزای حاکمیت نظام اسلامی و نهادینه شدن، قانونی شدن، عقلانی شدن این منزلت مطمع نظر مسؤولان شورا بود و با اهتمام آنان به نتیجة مطلوب رسیده. و اینک فعالیتهای شورا و در خواستهای آن از سایر دستگاهها، از جایگاه محکم قانونی برخوردار است.

 


خروج